Kendinizi sürekli başarısız ya da yetersiz görüyorsanız, eleştirilere karşı fazla hassas olduğunuzu düşünüyor, ilişkilerinize doğru sınırı koymakta zorlanıyor, karar verme güçlüğü çekiyor ya da kendinizle ilgili olumsuz yargılarınız fazlaysa öz güven problemi yaşıyor olabilirsiniz.
Öz Güven Nedir? Nasıl Gelişir?
Öz güven, kişinin kendi özüne yani içsel değerlerine olan güvenidir. Kişinin kendisiyle ilgili düşünceleri, hissettiği duyguları ve bunların birleşimi olan davranışları bu güvenin göstergeleridir.
Öz güveni kişi küçüklüğünden itibaren kendisi inşa eder. Tamamen içsel bir değer olduğu için kimse onun için öz güven geliştiremez. Sadece anne babası, öğretmenleri ya da iş ortamı gibi hayatının farklı dönemlerinde beraber yol aldığı kişiler, onun öz güvenini inşa etmesi için ortam hazırlar. İçsel olarak gelişen ‘ben yapabilirim’ duygusu olan öz güven bir başkasına verilemez, kişinin bu duyguyu inşa etmesi ve geliştirmesi gerekir.
Doğan Cüceloğlu ‘Öz güven, kişinin eyleme geçmesini tetikleyen temel duygudur.’ Der. Kendi özüne güvenen yani öz güven sahibi bir kişinin kendine güveniyorum dedikten sonra problemi çözmekle ilgili dışarıdan herhangi bir destek beklemeden eyleme geçmesi beklenir.
Öz Güven Eksikliği Nasıl Anlaşılır?
- Kişinin kendisini sürekli başarısız ve yetersiz görmesi
- Kendisi ile ilgili olumlu yönlerini fark edememek ve olan olumlu yönlerini de önemsememek
- Eleştirilere karşı fazla hassas olması
- İnsanların içerisine girmek istememek, daha çok yalnız başına kalmayı tercih etmek ve asosyal olmak
- Karar vermede güçlük çekmek
- Çoğunlukla hatta bağımlılık derecesinde diyebileceğimiz ölçüde bir başkasının desteğini istemek, yalnız başına bir şey yapmak istememek
- Kişiler arası ilişkilerde doğru sınırı koyamamak, ‘hayır’ diyememek
- Sürekli olumsuz yargılanacağı düşüncesiyle insanlara düşüncesini söyleyememek
- Gelişimi için risk almaktan korkmak
- Dış görünüşüyle ilgili olumsuz yargılara sahip olmak
Öz Yeterlilik
Öz yeterlilik öz güvenin kardeş kavramlarından biridir. Davranışlarla ilgili olarak ‘Ben bu işi becerebilir miyim? Başarabilir miyim?’ sorularına cevap arayan cümleler kişinin öz yeterliliği ile ilgili fikir verir. Öz yeterlilik kişinin sahip olduğu beceriler değil sahip olduğu bu becerilerle neler yapabileceği ile ilgilidir. Bilfiil sorumluluk alarak iş yapabilme becerisidir.
Kişilerin kendileri için hedefler belirlemeleri, bu hedeflere ulaşmak için emek sarf etmeleri, bu süreç içerisinde karşılaştığı zorluklara ne kadar dayanabilecekleri ve başarısızlık yaşarlarsa bunlara nasıl tepki verebilecekleri gibi durumların tümü kişinin öz yeterlilik becerisiyle ilişkilidir.
Kendi özüne güvenen kişi kendi özü ile olan yeterliliği ile başarıyı elde edecektir.
Öz Güveni Etkileyen Faktörler Nelerdir? Öz Güveni Yükseltmek İçin Neler Yapılabilir?
Anne – baba tutumları, beklentiler, akademik başarı, kişinin kendisini değerlendirme şekli ve çevrenin etkisi, kişinin fiziksel görünümü, sosyal ortam ve akran ilişkileri, yetişkin hayatında romantik ilişkide ya da sosyal ilişkilerinde kendini ifade edebilme şekli gibi faktörler kişinin öz güveninin gelişmesinde ya da düşmesinde etkili olur.
Anne – Baba Tutumları: Anne babaların çocuklarına yaklaşımları öz güvenlerinin oluşmasında son derece önemlidir. Ebeveynlerin çocuğun özgüvenini destekleyici şekilde yaklaşması, çocuğuyla güvenli bağ kurması, çocuğun kendisinin sevildiğini ve değerli olduğunu hissetmesi, ihtiyaçlarının zamanında karşılanması gibi yaklaşımlar kişinin hayatının başlarından itibaren öz güvenini destekleyecek tutumlardır. Ebeveyn olarak çocuğunuzu karşılıksız sevin, güvenli bağ kurun ve ona değerli olduğunu hissettirin ki öz güveni gelişsin. Yetişkin hayatınızda da ebeveynlerinizden öz güvenli olmanız ile ilgili yeterli desteği almadığınızı düşünüyorsanız öz güveninizi geliştirici çalışmalar yapabilir ya da profesyonel destek alabilirsiniz.
Akademik Başarı ve Beklentiler: Ebeveynlerin, öğretmenlerin ya da çevrenin akademik anlamda çocuktan gerçekçi olmayan beklentileri, çocukların öz güvenin düşmesine sebep olabilir. Gerçekçi beklentilerle yani çocuğun öz yeterliliği ile akademik başarıları doğru bir şekilde desteklenirse özgüveni daha da yükselecektir. Doğru ebeveyn desteği öz güven, öz yeterlilik ve başarı demek.
Fiziksel Görünüm, Çevre ve Kişinin Kendini Değerlendirme Şekli: Özellikle ergenlik döneminde daha çok kendini hissettiren, kişinin kendi fiziksel görünümünden memnun olup olmama, çevredeki diğer kişilerin yorumlarını daha çok ciddiye alma hali; çocukluğundan itibaren öz güven geliştirememiş kişilerde, yetişkinlik hayatına geçerken bir problem olabilmektedir. Kişi kendini daha çok diğerlerinin gözünden görür, kendini yargılar ve olumsuz bir düşünce geliştirebilir. Bu da öz güvenin düşmesine sebep olabilir. Pozitif yönlerinize odaklanın ve kendinizi olduğunuz halinizle kabul edin. Her ortamda ve her durumda…
Yetişkinlikte İlişkilerde Öz Güven: Gerek eşiniz ya da partnerinizde olan romantik ilişkinizde gerekse sosyal ilişkilerinizde ya da iş ilişkilerinizde doğru sınırlar koyabilmek, kendi düşüncelerinizi açıkça ifade edebilmek, istemediğiniz bir şey için ‘hayır’ diyebilmek, kendi başınıza karar alabilmek sizi siz yapan durumlardır. Bunları yapmakta zorlanıyorsanız yani ilişkilerinizde kendiniz olarak var olamıyorsanız öz güven problemi yaşıyor olabilirsiniz. Bu yükten kurtulmak için nerelerde zorlandığınızı fark etmeli ve içsel değerlerinizle gücünüze kavuşmalısınız. Yeniliklere kucak açın.
