Mükemmeliyetçilik Nedir?
Mükemmeliyetçilik, kişinin davranışlarında ve potansiyelinde gerçekçi olmayan aşırı beklenti içinde olmasıdır diyebiliriz. Dolayısıyla kişi bu beklentileri hayat amacı haline getirip, gerçekleşmesi için aşırı çaba sarf ederek kendi sağlığına, benlik algısına ve diğer insanlarla ilişkisine zarar verecek bir boyuta taşıyabilir. İlk bakışta mükemmeliyetçi bir kişinin yüksek hedefler belirlemesi, bunu gerçekleştirmek için çaba sarf etmesi, başarı odaklı davranarak kişiyi daha verimli çalışmaya ve motivasyonunu artırmaya katkı sağladığı düşünülse de içsel yaşadığı başarısızlık ve tatminsizlik duyguları ile erteleme davranışı olumsuz yanları olarak karşımıza çıkar. Çünkü çoğunlukla mükemmeliyetçi kişilerin elde ettikleri başarılardan memnun olmadıkları görülür.
Bir Mükemmeliyetçiyi Nasıl Tanırsın?
İlk bakışta çalışmaya, kendini geliştirmeye, sürekli daha ileri gitmeye çalışan ve başarı odaklı kişiler olarak görülen mükemmeliyetçiler, onlarla biraz daha zaman geçirdiğinde düşünce ve davranışlarında hem kendilerine hem de iletişim halinde oldukları diğer insanlara zarar verebilecek düzeyde özelliklere sahip olduklarını görebilirsin.
Bir mükemmeliyetçi;
Nasıl Düşünür?
- Ya hep ya hiç diye düşünür
- Etiketleyerek düşünür
- Aşırı genelleme yapma eğilimindedir
- Felaketleştirilmiş senaryolar yazma eğilimdedir
- …
Nasıl Davranır?
- Bir iş yaparken sık sık tekrarlama ve düzeltme ihtiyacı hisseder
- Aşırı planlama ve düzenleme yapar
- Zor karar verir ve çoğunlukla verdiği karardan şüphe duyar
- Sıklıkla erteleme ve kaçınma davranışı gösterir
- Kendisini çok fazla eleştirir ancak dışarıdan gelen eleştirilere tahammülü oldukça azdır
- Başkalarının yaptığı işlere genellikle güvenmez
- Hem kendilerinden hem başkalarından bekledikleri başarı çıtaları çok yüksektir
- Ayrıntılarla uzun süre uğraşmaktan ve mükemmel olmasını beklemekten işleri genellikle bitiremez
- Çok fazla kuralları vardır ve -meli, -malı cümleleri ile kendilerini sabote eder
- Denetlenme ve onaylanma ihtiyacı hisseder
- …
Eğer Sen Bir Mükemmeliyetçi İsen
Kendinin bir mükemmeliyetçi olduğundan şüpheleniyorsan şu sorular sana fikir verecektir:
- Hedefini gerçekleştirmek için koyduğun standartlar yüksek geliyor mu?
- Standartlarına ulaşmak için uğraşırken genellikle kendini depresif, kaygılı, öfkeli, endişeli hissediyor musun?
- Zaman zaman hedeflerin/standartların ulaşılmaz geliyor mu?
- Hata yapmaya ya da birilerinin hata yapmasına tahammülün yok mu?
- Sürekli yeni başarılar elde etmene rağmen tatmin olmuyor ve başarını yetersiz mi hissediyorsun?
- Ya en iyisini yaparım ya da hiç yapmam diye mi düşünüyorsun?
- Diğerlerine iş devretmekte zorlanıyor, devretsen bile sürekli müdahale etme ihtiyacı mı hissediyorsun?
Eğer bu sorular sana fazlaca tanıdık geliyorsa sen de mükemmeliyetçi olabilirsin.
Mükemmeliyetçiliği Yönetebilirsin
İşlerini titizlikle yapmaları, işlerini önemsemeleri, gelişime açık ve ilerlemeye olan merakları açısından mükemmeliyetçiler kesinlikle bir alkışı hak ediyor. Sadece zaman zaman zorlayıcı olan bazı düşünce ve davranışları yönetme becerisi geliştirerek buradaki dezavantajları da avantaja dönüştürebilirler. Böylece daha başarılı ve tatminkâr hissetmeleri ve sadece sonuçtan değil süreçten de keyif almak bir mükemmeliyetçi için mümkün hale gelebilir.
- Fark Et ve Kabul Et: Kendinde mükemmeliyetçilik özelliklerini görüyorsan kendine şefkat göster, izin ver ve kabul et. Sürekli mükemmeli aramanın ve mutsuz olmanın bedeninde, zihninde, davranışlarında ve çevrendeki değer verdiğin kişiler ile ilişkilerinde oluşturduğu zararları fark et, kabul et ve farklı davranarak olumlu sonuçlar elde edebileceğin konusunda kendine güven.
- Kendine Hata Yapmak İçin İzin Ver ve Kendini Dövme: Herkes zaman zaman hata yapabilir. Başlangıçta kabullenmek zor da olsa sen de hata yapabilirsin. Gelişime açık yönünü gözünün önüne getir ve hataları gelişim fırsatına çevirmek için kullan.
- Yeni Bir Davranışı Da Öğrenebileceğini Unutma: Her şeyin en iyisini yapmaya çalışırken ne kadar zorlandığını, duygusal ve bedensel olarak ne kadar yıprandığını hatırla ve siyah beyaz kadar kesin sınırları çizmek yerine hayatta grilerin de olduğunu ve bunun senin de öğrenip uygulayabileceğini hatta böylece ertelemeyi de yönetir hale geleceğini kendine yüksek sesle söyle.
- Kendinden Gelen Eleştirileri Daha Az Dışarıdan Gelen Eleştirileri Daha Çok Duy: Kendini gereğinden fazla eleştirme. Dışarıdan gelen eleştirileri de öğrenme fırsatı olarak gör ve kendi gelişim için onları duy ve değerlendir.
- Kendine Zaman Ver: Değişimin hemen gerçekleşmeyeceğinin farkında olarak küçük ve istikrarlı adımlarla ilerlemeye devam et. Her yeni küçük başarı için kendini ödüllendir.
- Gerekiyorsa Profesyonel Yardım Al: Mükemmeliyetçiliğin sana ve/veya çevrene zarar verdiğinin farkındaysan yönetme becerini geliştirmek, başarılarından keyif almak, kendinle ve çevrenle daha dolu dolu ilişkiler yaşamak için profesyonel destek al.
