Meslek seçimi hayatımızda aldığımız önemli kararlardan biridir. Meslek, her ne kadar yaşamımızı sürdürmek için gerekli olan parayı kazanmanın yolu olarak değerlendirilse de; kişinin sosyal çevresini, hayat görüşünü ve kimliklerini önemli ölçüde etkiler. Bununla birlikte kişi gününün üçte birini işi için harcar. Dolayısıyla tüm bu koşullar beraber düşünüldüğünde bir genç için kendisine en uygun mesleği nasıl seçeceği konusu ciddi bir stres faktörü olarak karşısına çıkar.
Özellikle akademik hayatın başlangıcı olan üniversite sınavı öncesi birçok genç, kendisi için doğru olan mesleği seçtiğinden emin olmak ister. Seçtiği Sayısal, Sözel, Eşit Ağırlık ya da Dil bölümleri ve dışarıdan birilerinin ‘Ne olmak istiyorsun?’ sorusuna verdikleri cevaba rağmen; zihinlerinin bir yerinde: ‘Ben hangi mesleği istiyorum?’ sorusunu hep taşır.
Yoğun ders çalışma temposu içinde sürecini yönetirken, bir yerlerde ‘Ben ne için bu kadar çalışıyorum? Çocukluğumdan beri hayalini kurduğum ya da dilime doladığım meslek, gerçekten bana uygun mu? Mutlu olur muyum? Kazanabilir miyim? Beni tatmin eder mi? Sonra pişman olur muyum?’ gibi sorular hep bir yerlerde zihnini meşgul eder…
Mesleği Hangi Kriterlere Göre Seçiyoruz?
Her ne kadar çoğunlukla atanma garantisi olan bir bölüm okumalıyım ya da maaşı iyi olmalı diye düşünenler varsa da, sınav puanları bir açıklansın da ona göre seçeriz, ben ne istesem de ailem beni göndermez; mecbur onların dediği olacak, arkadaşlarla aynı bölümü yazıp beraber okuyacağız diye düşünenler ile çocukluk hayalinin peşinde ‘Büyüyünce doktor olacağım’ diyenlerin koşturması mesleği seçerken baktığınız kriterler olabilir.
Bununla birlikte hangi kritere göre meslek seçimi yapmak hayatının sonuna kadar seni huzurlu ve tatmin eder?..
Ne Zaman Mesleğimi Seçmeliyim?
Bence hemen.
Aslında doğru soru şu: Kendime en çok uyan mesleği en erken zamanda bulmamın bana nasıl bir faydası olacak?
Şöyle düşün: çevrende mutlaka görmüşsündür.
Kendine uygun mesleği hayatlarında olabildiğince erken bulanların hayatı daha doyumlu yaşadıklarını çevrende mutlaka görmüşsündür.
Çünkü zaman, emek gibi yerine tekrar konulması zor hatta imkânsız olan veya maddi olanaklar gibi yerine konulması zorlayıcı olan kaynakları bu kişiler daha akıllı kullanıyor. Dolayısıyla ne kadar erken olabildiğince netleşmiş bir meslek tercihi; kişiyi hayatta kaynaklarını daha akıllı kullanmaya, yaptığı işe karşı daha motive olmaya, kendini daha özgüvenli hissetmeye, daha az stres yaşamaya ve sonucunda da daha mutlu olmaya yardım ediyor.
Meslek tercihi için YKS puanını beklemeden, öncesinde tercihini netleştirmek, sınava çalışma motivasyonu, düşük stres düzeyi, uzun çalışma sürecini daha verimli yönetme gibi önemli katkılar da sağlıyor.
Nasıl Karar Vereceğim?
Parsons’a göre meslek seçimi süreci üç adımda gerçekleşmektedir.
- Birey kendi ilgi, yetenek, beceri ve değerlerini sınırlılıklarıyla tam olarak anlamalıdır: Kendini tanımalıdır.
- Mesleklerin iyi ve kötü yönlerine, kazançlarına, gerekliliklerine dair bilgi edinmelidir: Mesleği tanımalıdır.
- Kendisi ve meslekler hakkında edindiği bilgiler doğrultusunda gerçekçi bir seçim yapmalıdır: Ben ve Meslek ne kadar uyumluyuz? Uzun yıllar birbirimizle iyi geçinebilir ve mutlu olur muyuz?
- Meslek Seçerken Kendimde Nelere Bakacağım?
Kendini tanımak için kendine dön ve şu soruları sor: ‘Ne yapmaktan zevk alıyorum, neyi yaparken tutku duyuyorum, bu iş tam da bana göre’ diyorum. Bu sorulara verdiğin cevapların ortak noktası ne? Çünkü bu ortak noktalar senin güçlü yönlerindir. Aynı zamanda bu güçlü yönlerin yapmakta iyi olduğun becerilerin de demektir. Örneğin:
- Kolay arkadaşlık kurma
- Yeni bir şey tasarlama, üretme
- Araştırma yapma
- İnsanlarla bir arada olmayı sevme
- Başkalarına yardım etme
- Yeni şeyler başlatma
- Başkalarını ikna etme
- Satış yapma
- Müzik ya da sporla ilgilenme
- İnsanlar arası problemleri çözme, anlaşmazlıkları giderme
- Yazma
- Kendi başına olmayı tercih etme
- Rakamlarla arası iyi olma
- Problem çözme
- Motive etme
gibi ve daha fazlası…
Kendini yukarıdakilerden hangilerine daha yakın hissediyorsun?
Bunlar seni sen yapan değerlerin, yeteneklerin, güçlü yönlerin ve kendine en çok uyan mesleği bulman için sana bir fener gibi yolunu aydınlatacak özelliklerdir.
- Meslek seçerken meslekle ilgili nelere bakmalıyım?
Tıpkı kendine, kendinle ilgili sorduğun gibi meslekle ilgili de şu soruları sor:
- Mesleğin özellikleri nelerdir?
- Çalışma koşulları; ortam, zaman vb. nedir?
- Çalışan kişilerde aranan özellikler nelerdir?
- İlk defa çalışmaya başlarken hangi özellikler aranıyor?
- Meslekte ilerleme mümkün mü? Mümkünse nasıl?
- Aylık, yıllık vb. kazanç durumu nedir?
- İş bulma olanakları nelerdir?
- Hangi şehirlerde daha kolay iş bulunur?
- Gelecekte devam etmesi öngörülüyor mu?
…
- Meslekle Aramdaki Uyum Nasıl?
Kendini ve mesleği tanımış olarak aranızdaki uyum için şu sorulara da cevap ver:
- Mesleğin özellikleri ile benim kişisel özelliklerim, beklentilerim arasındaki denge nedir?
- Beraber uzun yıllar yaşayabilir miyiz?
- Tatminkâr ve huzurlu olur muyum?
- Ekonomik beklentilerimi karşılar mı?
- Çalışma ortamı bana uyar mı?
…
Geleceğin Mesleklerinde Ben
Dijitalleşme ile beraber geleceğin mesleklerinin konuşulduğu bir zamanda son kararını vermeden lütfen buna ne kadar hazır olduğuna da bak. Kişisel kanaatim değerlerinin farkında olan, kendini tanıyan, güçlü yönlerini bilen, gelişime açık, kişisel sorumluluk alan, planlı ve bir o kadar da esnek davranan kişiler ‘geleceğin meslekleri’ olarak adlandırılan ve henüz ayrıntıları yeterince netleşmemiş olan mesleklere ve çalışma koşullarına kolay uyum sağlayacaktır. Böylece daha tatminkâr ve huzurlu insanlar olacaklardır.
Bir alıntıyla tamamlayalım, Konfüçyüs’ün dediği gibi: ‘Sevdiğiniz bir işi meslek edinirseniz, hayatta bir gün dahi olsa işte çalışmış olmazsınız. Ben hayatta bir gün dahi işte çalışmadım. Çalışmalarımın tümü sadece keyif ve mutluluktan ibaretti.’
