Alışkanlık, hayatımızda sürekli bulunan fiziksel, duygusal, zihinsel ve toplumsal olarak bizi şekillendiren ve zamanla karakterimizi oluşturan davranışlarımızdır diye tanımlayabiliriz. Bir davranışın alışkanlık halini alması için düzenli ve sürekli olarak tekrar edilmesi gerekir. Hatta öyle ki alışkanlık edindiğimiz davranışı eyleme geçirirken düşünmeden yapıp geçme halinin olması beklenir. Sabah uyandığımızda tuvalete gitme, elimizi yüzümüzü yıkama ya da mutfağa gidip ocağa çay koyma alışkanlıklarımızı düşünün. Tıpkı otomatik pilotta hareket eder gibi yataktan kalkar ve yaparız. Öyle değil mi?
William James’in hoş bir sözü vardır: ‘Bütün hayatımız bir yığın alışkanlıktan başka bir şey değildir’ der. Dolayısıyla hayatımızı dolduran şekillendiren şey alışkanlıklarımızdır diyebiliriz.
Bununla birlikte alışkanlıklarımız sadece davranışlarımızla da sınırlı değildir. Böcekten, yılandan ya da karanlıktan korkma gibi duygusal; farklı dinden, ırktan veya cinsiyetten dolayı bir kesimi diğerine üstün ya da alçak görme gibi düşünsel ya da bir problemle karşılaştığında sorunu konuşarak çözmek yerine küsmeyi alışkanlık edinen birinin çocuklarına da benzer şekilde davranarak bu davranış şeklini onlara da davranışlarıyla öğretmesinde olduğu gibi sosyal olabilir.
Bir davranışın alışkanlık haline gelmesi için ne kadar süreye ihtiyaç vardır?
Yeni bir davranışın alışkanlık haline gelmesi için farklı çalışmalarda farklı sürelerden bahsedilmektedir. Duymaya alışkın olduğumuz 21 gün her davranışın alışkanlığa dönüşmesi için geçerli süre değildir. Genellikle 18 ile 254 gün arasında değişen sürelerde bir davranış alışkanlık haline dönüşebilir. Bu süre kişiden kişiye, davranışın o kişi için zorluğuna, kişinin değişim için gerekli olan kaynaklarına, kişinin isteğine, azmine, sabrına, zihinsel ve bedensel koşullarına vb göre değişebilir.
Mark Twain de dediği gibi ‘Alışkanlıklar pat diye pencereden atılmaz. Onları diller dökerek merdivenlerden yavaş yavaş indirmeniz gerekir.’ Böyle bakıldığında zorlayıcı gözükse de alışkanlıklarımız kaderimiz değildir.
Fayda sağlamayan bir alışkanlığı bırakmak yeni ve faydalı bir alışkanlık edinmek için…
Sabırlı Olun: Yeni bir alışkanlık edinme konusunda istekli olabilirsiniz. Başlangıçta bu yeni davranışla ilgili her şey yolunda gidebilir. Ancak davranışın/eylemin alışkanlık halini almasının ne kadar süreceği size bağlı olmakla birlikte, direnç göstermeden gündelik hayatınıza yerleşinceye kadar sabırla yapmaya devam edin. Unutmayın iradeli olmak kadar sabırlı olmak da önemli.
Küçük Parçalara Bölün: Yeni kazanmak istediğiniz alışkanlığı küçük parçalara bölerek başlayın. Örneğin İngilizce öğrenmek istiyorsanız günlük 10 dakika İngilizce metin okumak, kelime çalışmak ya da İngilizce bir parça dinlemek ya da düzenli kitap okuma alışkanlığı kazanmak istiyorsanız 10 dakikanızı ayırarak başlayın. Birdenbire günlük bir saate çıkmayı planlamak çoğunlukla hiç başlamamanıza neden olur.
Günlük Rutinlerinizin Arkasına Koyun: Alışkanlıkların kalıcı hale gelmesi için yeni davranışı rutinlerinizin arkasına koyarak başlayabilirsiniz. Böylece rutinlerinizi kolayca yaptığınız gibi yeni davranışınızı da kolay yapar hale gelirsiniz. Örneğin uyumadan önce pijamalarınızı giydikten sonra 10 dakika kitap okumak ya da kahvaltıdan sonra 15 dakika egzersiz yapmak gibi.
Sonuca Değil Sürece Odaklanmak: Yeni davranış için başlangıç aşamasında iseniz odaklanmanız gereken yer eylemi tamamlamak değil süreç içerisinde yol katetmek olsun. Belirli bir süre boyunca tüm dikkatinizle o işi yapın. Süre bittiğinde başka bir işle devam edin. Örneğin yavaş okuma yapan biri için 10 sayfa kitap okumak yerine 10 dakika kitap okuyarak başlamak devam etmeniz için size güç verecektir.
B planınız olsun: Yeni alışkanlık edinmeye çalıştığınız süreçte bazen hesapta olmayan keyif kaçırıcı sürprizler çıkabilir. Bu zamanlarda kullanmak için cebinizde alternatif planlarınız hazır olsun. Esnek olun ve yapmayı planladığınız davranışın yerine ne yapabileceğinizi önceden belirleyin. Örneğin diyete başladınız, yemeklerinizi evde kendiniz hazırlıyorsunuz ve arkadaşlarınız öğle yemeği için sizi dışarı çağırdı. Onlarla beraber olmak da istiyorsunuz. Bu durumda yemeği planladığınız mönüye uygun bir yere gitmeyi teklif edebilir ya da yemeğinizi yanınızda götürebilirsiniz.
Çevresel Faktörleri Dikkatli Okumak: Yeni bir alışkanlık kazanma sürecinizde çevrenizdeki kişiler ya da olaylar sizi motive edebildiği gibi engelleyici de olabilir. Bunun için kazanmak istediğiniz yeni alışkanlığı kazanmış kişilerle vakit geçirebilir ya da siz de engelleyici faktör olan ve motivasyonunuzu düşüren kişilerle daha az vakit geçirerek sürecinizi kolaylaştırabilirsiniz.
Rutin Haline Getirin: Kazanmak istediğiniz yeni alışkanlığı günün kendinizi en enerjik hissettiğiniz saatine koyun ve günün hep aynı saati o eylemi gerçekleştirmek için ısrarlı olun. Böylece daha yüksek enerji ile alışkanlık kazanmak kolaylaşacaktır.
Ödülleri Dikkatli Kullanın: Her yeni elde ettiğiniz başarı için kendinizi ödüllendiriyor olabilirsiniz. Ödülün motive edici bir yanı olmasına rağmen her eylem sonucu gelen ödül, bir süre sonra zararlı olabilir. Örneğin sınavlara hazırlık sürecinde günlük çalışma süresini tamamlayan bir öğrenci her akşam kendini film izlemekle ödüllendiriyorsa bu durum uyku rutinin bozulmasına ve ertesi gün yorgun kalkmasına neden olabileceği için ödül zararlı olabilir.
Sonucu Ölçülebilir Şekilde Tanımlamak: Elde etmek istediğiniz alışkanlığı elde ettiğinizi anlamak için ölçülebilir sonuçlarla tanımlayın. Örneğin hızlı okuma becerisi kazanmak istiyorsanız şu an dakikada kaç kelime okuduğunuzu ve kaç kelimeye ulaştığınızda hızlı okuma becerisi kazanmış olacağınızı baştan netleştirin.
Sonsöz yerine;
‘Alışkanlıklar kader değildir. Bir alışkanlıkla bilinçli olarak savaşmadığınız ve yerine yeni rutinler koymadığınız sürece eski örüntüler otomatikman tekrar eder.’ Charles Duhingg Unutmayın, değişim için en büyük güç sizsiniz.
