‘- Düşünüyorum da daha öğretmen olmaya 8 yaşında karar vermiştim. Öğretmenim o kadar ilgili, sevgi dolu, meraklı ve eğlenceliydi ki tek istediğim büyüdüğümde onun gibi olmaktı.
-Hayır hayır asla kesinlikle bu şirkette çalışmayacağım diye kendime defalarca haykırdığım geceleri nasıl unutabilirim ki. Anneme anlatabiliyordum ama babama onun yanında çalışmayacağım bir kere bile söyleyemedim.’
Evet kariyerimize yön çizerken neye göre karar veriyoruz ya da nelerden etkileniyoruz dersiniz?
Aile, çevre, tesadüfler, idealler ya da adını koyamadığımız başka etmenler…
Çocuklarımız kariyerleri ile ilgili önemli bir yol ayrımına gelmişken, onlara doğru rehberlik edebilmek için kendi yöntemlerimiz artık yeterli gözükmüyor. Özellikle bugünkü yaptığımız mesleği tam olarak nasıl seçtiğimizden biz bile emin değilken… Onlara kariyerleri ile ilgili olarak doğru rehberlik edebilmek için başka etmenlere de göz atmaya ne dersiniz?..
Nasıl Karar Veririz?
Daniel Kahneman Hızlı ve Yavaş Düşünme kitabında, karar alma süreçlerimiz ile ilgili şöyle söyler: Beynimizde karar almayı belirleyen iki temel sistem vardır. Bunlardan biri duygusal temele dayanan daha çok dürtüsel ve sezgisel davrandığımız, ilkel beynimizin ön planda olduğu, tehlike anında hızlıca karar vermemizi sağlayan sistemdir.
Diğeri ise daha mantıksal olan; soran, sorgulayan, muhakeme eden, fazlaca enerji ve emek sarf eden sistemdir. Burada ayrıntılı düşünüp, farklı seçenekleri karşılaştırıp, konuşmadan ya da eyleme geçmeden önce riskleri analiz ettiğimiz, ara ara büyük resme baktığımız ve dolayısıyla bizi yavaş düşünmeye iten sistemdir.
Çoğunlukla karar verme aşamasına geldiğimiz yol ayrımlarında duygularımızla ve hızlıca kararlar veririz. Önden kararı verip arkadan düşündüğümüz de çok sık olur. Hatta az bilgi sahibi olduğumuz konuda çok bildiğimizi düşünerek de sonrasında memnun olmayacağımız sonuçları kendimiz hazırlayabiliriz.
Karar Verme Aşamasındayken…
Henüz son kararı vermeden önce bazı özelliklerin gerçekçi bir şekilde yeniden değerlendirilmesi gerekir. Bunun için şu sorulara yoğunlaşmakta fayda vardır:
Büyük resmi görün: Şu anki koşullar neler, etki alanında olanlar olmayanlar neler,
Ben nasıl biriyim: Önceliklerim, sorumluluklarım, meraklarım, yeteneklerim, esneklik düzeyim, problem çözme şeklim vb nasıl, kararlarımın sorumluluklarını alıyor muyum,
Ne tür yardıma, desteğe ya da kaynaklara sahibim: Maddi – manevi hangi kaynaklara sahibim, başka hangi kaynaklara ihtiyacım var, bu kaynakları nasıl bulabilirim,
Hangi stratejileri uygulayabilirim: Değerlerim neler, gerçekçi alternatifler olarak elimde neler var, gelecekte yaşamak istediğim hayat nasıl,
Karar Verirken…
Sezgilerimiz, duygularımız her zaman aklımıza hükmetmek isteyecektir. İlkel beynimiz kendini korumak, konfor alanından çıkmak istememek ve az enerji harcayarak sonuca ulaşmak için hızlıca cevap verecektir. Bunun için birdenbire zihnimize düşen otomatik cevapları sorgulamak, bir an durmak ve düşünmek için zaman ayırmak önemlidir. Ayrıca zor soruların peşine düşmek, mevcut durumu değerlendirmek, olası riskleri analiz etmek, odaklanmak, dışarıdan sıklıkla maruz kaldığımız bilgilere dikkat etmek, dışarıdan bir gözden yardım istemek, tüm bunlarla beraber iç sesimize de kulak vermek bizi daha huzurlu olacağımız karara ulaştıracaktır.
Kararsızlık mı Cesaretsizlik mi?
Karar verme sürecinde bazen ne istediğimizi net olarak bilemeyebiliriz, ancak ne istemediğimizi net olarak biliyor olabiliriz. ‘Ne istemediğimi biliyorum ama ne istediğimi bilmiyorum.’ cümlesini kuranlar genelde hangi yöne bakacaklarını netleştirmemiş olanlardır, yani yönleri belirsizdir. ‘Ne yapmak istediğimi biliyorum ama risklerden korkuyorum.’ diyenlerse yönü belli olup yola düşmek için yeterli cesareti gösteremeyenlerdir.
Belki de sormamız gereken en temel soru: ‘Kim olmak istiyorum? ’dur.
Lütfen acele etmeden burada biraz kalın, iç sesinizi dinleyin ve hangi yönden gitmek istediğinize karar verin.
Yönü belirsiz olanlar için stratejiler,
Kendinizi hangi rollerle ya da sıfatlarla tanımlıyorsunuz? Bunlar olmak istediğiniz tanımlamalar/roller mi yoksa kendinizle ilgili yeni keşiflere mi ihtiyacınız var? Eğer mevcut tanımlamalar içinize sinmiyorsa yeni keşifler için gönüllülük projelerinde yer alabilir ya da kurslarda kendinize keşfedebilirsiniz. Böylece yeni deneyimler edinebilir, yeni sosyal bağlantılarla çevrenizi, ilginizi genişletebilirsiniz. Her bir yenilikle cesaretiniz artar ve kendinizi keşfetme yolculuğunuzda sizi güçlendirir.
Yönü belirli olanlar için stratejiler,
Yönünüz belli yani ne yapmak istediğinizi biliyor fakat risk alma kaygısıyla yeterince cesaret gösteremiyorsanız…
Kendinize ‘Neden?’ sorusunu sorun ve hayattaki amacınızı tanımlayın. Hayalinizi kurduğunuz hayat için benzer yollardan geçen kişilerle konuşun, bilgiler toplayın, onların deneyimlerini dinleyin. Küçük adımlarla denemeler yapın, projeler, eğitimler, gönüllülük işleri ya da yarım zamanlı çalışmalar gibi… Mevcut becerilerinizi gözden geçirin ve daha iyi olmak için düzenli çalışarak yeteneklerinizi geliştirin. Karşılaşabileceğiniz riskleri yönetme becerinizi geliştirerek problemlere çözüm odaklı yaklaşmayı, esnek olmayı ve iletişime açık olmayı öğrenin.
